اندیکاتور VIX یک ابزار کاربردی برای پیشبینی نوسانات قیمت داراییها است. بهکمک این ابزار میتوان تصویر دقیق از احساسات بازار به دست آورد و این موضوع در پیشبرد صحیح برنامههای مدیریت ریسک به معاملهگران کمک میکند. ترکیب اندیکاتور VIX با سایر ابزارهای تحلیل تکنیکال برای پیدا کردن نقاط مناسب ورود و خروج معاملات بازار ارزهای دیجیتال و فارکس بسیار کاربرد دارد. در مطلب حاضر، ابتدا بررسی میکنیم اندیکاتور VIX چیست و چه کاربردی دارد و سپس درباره نحوه استفاده از این اندیکاتور برای تحلیل تکنیکال توضیح میدهیم.
اندیکاتور VIX چیست؟ معرفی شاخص ترس بازار
VIX یک شاخص نوسان (Volatility Index) است که گاهی بهصورت اندیکاتور روی نمودار استفاده میشود. اندیکاتور CBOE Volatility Index که به صورت اختصاری با نماد VIX شناخته میشود، نوعی شاخص برای اندازهگیری نوسانات قیمت در بازارهای مالی است. این اندیکاتور در بین فعالان بازار فارکس بعضا با نام شاخص ترس نیز شناخته میشود.
اندیکاتور VIX میزان نوسانات قیمت مورد انتظار شاخص S&P ۵۰۰ را در ۳۰ روز آینده نشان میدهد. بههمین دلیل، معاملهگران از این شاخص بهعنوان معیاری برای اندازهگیری میزان ریسک فعالیت در بازارهای مالی استفاده میکنند. برخلاف اندیکاتور ATR که یک شاخص برای اندازهگیری نوسانات قیمت در گذشته است، اندیکاتور VIX تغییرات احتمالی قیمت در آینده را نشان میدهد.
اندیکاتور VIX در سال ۱۹۹۳ میلادی توسط هیئت بورس آپشن شیکاگو (CBOE) معرفی شد. برای محاسبه اندیکاتور VIX از دادههای قیمت معاملات آپشن شاخص S&P ۵۰۰ استفاده میشود. بهطوریکه با استفاده از یک رابطه ریاضی، میانگین وزنی قیمتهای خرید (Call) و فروش (Put) معاملات آپشن شاخص سهام مذکور در یک بازه زمانی مشخص محاسبه میشود. نتیجه در قالب یک عدد (بین ۰ تا ۱۰۰ درصد) به دست میآید.
اندیکاتور VIX چه چیزی را در بازار نشان میدهد؟
شاخص سهام S&P ۵۰۰ بهدلیل حضور تعداد قابل توجهی از مهمترین سهام شرکتهای آمریکایی، ابزاری مناسب برای تحلیل کلی شرایط بازار سهام به شمار میرود. بههمین دلیل، محاسبه اندیکاتور VIX بر پایه این شاخص سهام صورت میگیرد. بهطورکلی، هرچه شاخص VIX عدد بیشتری داشته باشد، نشاندهنده آن است که بازار انتظار نوسانات قیمت بیشتری برای شاخص S&P ۵۰۰ در ۳۰ روز آینده دارد. عکس این موضوع نیز برای مقدار کم شاخص VIX صدق میکند.
مفهوم نوسان (Volatility) در بازارهای مالی
نوسان میزان تغییر قیمت در مقایسه با نرخ لحظهای فعلی را در یک بازه زمانی مشخص نشان میدهد. اگر با تابع توزیع نرمال در علم آمار آشنایی داشته باشید، حتما میدانید که براساس این نمودار، ۶۸ درصد نوسانات دادهها در بازه بین یک واحد از انحراف معیار اتفاق میافتد. به عبارت دیگر اگر تعدادی داده در اختیار داشته باشید و انحراف معیار آنها را محاسبه کنید، ۶۸ درصد دادهها در فاصله یک واحد نسبت به انحراف معیار قرار میگیرند.
از همین مفهوم آماری در اندیکاتور VIX نیز استفاده میشود. فرض کنید عدد ۱۰ پس از محاسبه این اندیکاتور به دست بیاید. این موضوع نشان میدهد که بازار انتظار دارد، در ۳۰ روز آینده به احتمال ۶۸ درصد نوسانات قیمت شاخص S&P ۵۰۰ در محدوده ۱۰ درصد نسبت به نرخ فعلی اتفاق بیفتد. به عبارت دیگر، اگر نرخ فعلی شاخص S&P ۵۰۰ برابر با ۵۰۰۰ واحد باشد، انتظار بازار این است که از به احتمال ۶۸ درصد در یک ماه آینده این شاخص بین ۴۵۰۰ تا ۵۵۰۰ واحد نوسان کند.
رابطه VIX با ترس و طمع معاملهگران
اندیکاتور VIX را به دلیل اینکه نشاندهنده احساسات بازار است، به عنوان شاخص ترس میشناسند. وقتی فعالان بازار نسبت به آینده خوشبین هستند و انتظار روند صعودی دارند، معمولا احساسات منفی فروکش میکنند. در این شرایط، معمولا تقاضا برای قراردادهای آپشن شاخص S&P ۵۰۰ کاهش مییابد. در نتیجه مقدار اندیکاتور VIX نیز کم میشود. این موضوع نشان میدهد میزان ریسک در بازار کاهش یافته است.
از سویی دیگر، اگر احساسات منفی بر بازار سایه بیندازد، معاملهگران بیشتری برای محافظت از سرمایه خود به سراغ معاملات آپشن میروند. افزایش تقاضا برای قراردادهای آپشن باعث میشود مقدار شاخص VIX رشد کند. این موضوع نشاندهنده افزایش نگرانی و ترس در بازار است. در نتیجه از این شاخص برای کنترل ترس در فارکس استفاده میشود.
کاربرد اندیکاتور VIX در تحلیل تکنیکال و روانشناسی بازار
معاملات آپشن نوعی از ابزارهای مشتقه به شمار میروند که نشاندهنده احتمال حرکت قیمت داراییها از سطح فعلی به سمت محدوده مشخص هستند. وقتی معاملهگران انتظار نوسان قیمت بیشتری در آینده داشته باشند، قیمت قراردادهای آپشن بالا میرود. عکس این اتفاق در شرایطی که انتظار نوسان قیمت کاهش یابد، رخ میدهد. بههمین دلیل در محاسبه اندیکاتور VIX از قیمتهای آپشن شاخص S&P ۵۰۰ استفاده میشود تا امکان پیشبینی میزان نوسانات قیمت در آینده فراهم شود. براساس این توضیحات، کاربردهای اندیکاتور VIX را میتوان به صورت زیر برشمرد:
تشخیص شرایط بحرانی بازار
برای تفسیر راحتتر اندیکاتور VIX به منظور تشخیص شرایط بحرانی در بازار میتوانید از قاعده زیر استفاده کنید:
- اگر اندیکاتور VIX کمتر از ۲۰ باشد، نشاندهنده آرامش در بازار و عدم انتظار نوسانات قیمت شدید است.
- اگر اندیکاتور VIX بین ۲۰ تا ۳۰ باشد، نشاندهنده نگرانی فعالان بازار نسبت به تحولات آتی بازار است.
- اگر اندیکاتور VIX بیش از ۳۰ باشد، نشاندهنده شرایط بحرانی در بازار است که با ترس و عدم اطمینان همراه میشود.

استفاده از VIX برای مدیریت ریسک
معمولا زمانی که اندیکاتور VIX افزایش پیدا میکند، معاملهگران حرفهای از داراییهای پرریسک در بازارهای مالی فاصله میگیرند. در این شرایط، تقاضا برای خرید داراییهای امن افزایش پیدا میکند. معمولا طلا بهعنوان یکی از امنترین داراییها در بازارهای مالی در این شرایط با ورود سرمایه روبهرو میشود.
از سویی دیگر، وقتی اندیکاتور VIX مقدار کمتر از ۲۰ دارد، ورود سرمایه به داراییهای پرریسک بیشتر میشود؛ چراکه در این حالت معاملهگران نسبت به روند صعودی در بازار خوشبین هستند و با ریسکپذیری بیشتری در معاملات حاضر میشوند.

اندیکاتور VIX در تریدینگ ویو (TradingView)
نیازی به دانلود اندیکاتور VIX برای تریدینگ ویو و متاتریدر ۵ نیست. اگر آموزش تریدینگ ویو را پشت سر گذاشته باشید، به راحتی میتوانید نمودار شاخص VIX را در سایت تریدینگ ویو مشاهده کنید. برای این منظور باید در بخش جستجوی نمادهای معاملاتی در تریدینگ ویو، گزینه مشخص شده در تصویر زیر را انتخاب کنید.

به این ترتیب، نمودار VIX در تریدینگ ویو به نمایش در میآید.

همچنین این امکان وجود دارد که اندیکاتور VIX را مانند اندیکاتور حجم روی نمودار سایر نمادهای معاملاتی فراخوان کنید. برای این منظور در بخش Indicators گزینه مشخص شده در تصویر زیر را انتخاب کنید.

به این ترتیب اندیکاتور VIX روی نمودار قیمت دارایی به نمایش در میآید که در تصویر زیر مشاهده میکنید.

اندیکاتور VIX در متاتریدر
اندیکاتور VIX به صورت پیش فرض در متاتریدر ۵ وجود ندارد. شما میتوانید اندیکاتور VIX را روی نمودار قیمت داراییها در نرم افزار متاتریدر ۵ نیز فراخوان کنید. برای این منظور، ابتدا از منوی Insert در نرم افزار متاتریدر گزینه Indicators را انتخاب کنید. سپس مطابق تصویر زیر از بخش Custom روی گزینه RVI بزنید.

به این ترتیب مطابق تصویر زیر، اندیکاتور VIX در نمودار قیمت دارایی به نمایش در میآید.

ترکیب اندیکاتور VIX با سایر ابزارهای تحلیل
هر چند اندیکاتور VIX اطلاعات ارزشمندی درباره نوسانات قیمت داراییها در بازارهای مالی ارائه میدهد؛ اما نباید فراموش کنید این ابزار جهت حرکت بازار را پیشبینی نمیکند. به عبارت دیگر، با استفاده از اندیکاتور VIX نمیتوان تشخیص داد که قیمتها صعودی خواهند بود یا نزولی. برای حل این چالش باید از ترکیب اندیکاتور VIX با سایر ابزارهای تحلیل تکنیکال استفاده کنید.
ترکیب VIX با RSI
اندیکاتور RSI برای تشخیص مناطق اشباع خرید و فروش در نمودار قیمت داراییها بسیار مفید است. وقتی اندیکاتور RSI نشان میدهد یک دارایی وارد محدوده اشباع خرید شده، این انتظار میرود که در آینده نزدیک شاهد اصلاح قیمت آن باشیم. عکس این موضوع هم درباره ورود نمودار به محدوده اشباع فروش صدق میکند.
در تصویر زیر، نمودار قیمت بیت کوین را مشاهده میکنید که به صورت همزمان دو اندیکاتور VIX و RSI را در آن فراخوان کردیم. اگر به صورت همزمان اندیکاتور VIX مقدار بیش از ۳۰ داشته باشد و اندیکاتور RSI نیز به محدوده بالاتر از ۷۰ (اشباع خرید) برسد، احتمال افزایش قیمت وجود دارد. این اتفاق در ناحیه قرمز رنگ مشخص شده در تصویر زیر به صورت همزمان رخ داده و قیمت بیت کوین نیز در پی از ۸۹۰۰۰ دلار به ۸۵۰۰۰ دلار کاهش یافته است.

بیشتر بخوانید: بیشتر بخوانید: مقایسه اندیکاتور RSI و MACD | ۱۲ تفاوت اصلی RSI و MACD
ترکیب VIX با پرایس اکشن
کسانی که میدانند پرایس اکشن چیست، با انواع الگوهای کندل استیک نیز به خوبی آشنایی دارند. شما میتوانید از الگوهای کندل استیک برای پیشبینی روند نزولی یا صعودی نمودار استفاده کنید. بههمین دلیل، هر زمان اندیکاتور VIX در محدوده بالاتر از ۳۰ قرار گرفت، شکلگیری الگوهای کندل استیک روی نمودار قیمت را رصد کنید. در صورت مشاهده الگوهای صعودی یا نزولی میتوانید با قطعیت بیشتر در خصوص جهت حرکت بازار پیشبینی کنید.
ترکیب VIX با اندیکاتور ATR و حجم معاملات
اشاره کردیم که اندیکاتور ATR با استفاده از دادههای تاریخی قیمت، میزان نوسانات قیمت در یک بازه زمانی مشخص از گذشته تاکنون را اندازهگیری میکند. ترکیب اندیکاتورهای ATR و VIX نیز کمک میکند تا نقاط مناسب برای ورود به معامله را شناسایی کنید.
برای این منظور باید ابتدا این دو اندیکاتور را روی نمودار قیمت فراخوان کنید. سپس به دنبال نقاطی باشید که اندیکاتور VIX به کمترین سطح و اندیکاتور ATR به بیشترین سطح در یک بازه زمانی زمانی میرسند. در این نقاط معمولا کف قیمت شکل میگیرد. در صورتی که میزان حجم معاملات نیز در این نقطه روند صعودی داشته باشد، میتوان انتظار شکلگیری روند صعودی را داشت.
در تصویر زیر، نمودار قیمت بیت کوین را مشاهده میکنید. در روز ۱۸ دسامبر ۲۰۲۵ به صورت همزمان اندیکاتور VIX به کمترین سطح نسبت به روزهای گذشته در محدوده ۲۴ رسیده است. در همان زمان، اندیکاتور ATR مقدار ۹۴۴ را نشان میدهد که بالاترین سطح نسبت به روزهای قبلی است. همزمان در نمودار قیمت بیت کوین کف قیمت ۸۴۴۶۹ دلار تشکیل میشود و قیمت تا محدوده ۸۸۲۲۵ دلار بالا میرود.

تفاوت اندیکاتور VIX با سایر اندیکاتورهای نوسان
در کنار اندیکاتور VIX، شاخصهای دیگری نیز برای اندازهگیری نوسانات در بازارهای مالی وجود دارند. یکی از این شاخصها، VXN است که توسط نهاد CBOE معرفی شده است. اندیکاتور VXN میزان نوسانات احتمالی شاخص نزدک (Nasdaq ۱۰۰) را در ۳۰ روز آینده اندازهگیری میکند. شاخص S&P ۵۰۰ تغییرات قیمت سهام ۵۰۰ شرکت برتر در کشور آمریکا را دنبال میکند؛ اما شاخص نزدک بیشتر روی شرکتهای بزرگ حوزه فناوری متمرکز است. این موضوع باعث میشود که معمولا میزان نوسانات اندیکاتور VXN در مقایسه با VIX بیشتر باشد.
یکی دیگر از شاخصهای کاربردی اندازهگیری نوسان، VXD است. این شاخص هم توسط CBOE معرفی شده و میزان نوسانات ضمنی شاخص داوجونز (DJIA) را اندازهگیری میکند. شاخص داوجونز، تغییرات قیمت سهام ۳۰ شرکت بزرگ صنعتی در آمریکا را رصد میکند. معمولا سهام شرکتهای صنعتی نسبت به شرکتهای فناوری از ثبات بیشتری برخوردار است. بههمین دلیل، میزان تغییرات شاخص VXD در مقایسه با VXN و VIX کمتر است.
شاخص یورو استاکس ۵۰ (Euro Stoxx ۵۰) نیز قیمت ۵۰ شرکت برتر منطقه یورو را دنبال میکند. برای اندازهگیری میزان نوسانات قیمت این شاخص از اندیکاتور VSTOXX استفاده میشود. این اندیکاتور دقیقا مشابه اندیکاتور VIX عمل میکند و فرآیند محاسبه آنها یکسان است.
جمع بندی
در این مطلب بررسی کردیم اندیکاتور VIX چیست و چه کاربردی دارد. فراموش نکنید نباید به تنهایی اندیکاتور VIX را مبنای تصمیمگیری برای خرید و فروش در بازارهای مالی قرار دهید. همانطور که اشاره کردیم، شما نیاز به ابزارهایی در کنار VIX دارید که جهت حرکت بازار را نیز مشخص کنند. در خان بورس، مجموعهای از مطالب آموزشی ارزشمند پیرامون ابزارهای تحلیل تکنیکال برای پیشبینی جهت بازار به صورت رایگان در اختیار شما قرار دارند که میتوانید برای کسب مهارت و دانش از آنها استفاده کنید.
سوالات متداول
اندیکاتور VIX چیست؟
اندیکاتور VIX میزان نوسانات قیمت احتمالی شاخص S&P ۵۰۰ را در بازه زمانی ۳۰ روز آینده محاسبه میکند.
کاربرد اندیکاتور VIX چیست؟
به کمک این اندیکاتور میتوان به تصویر دقیقی از احساسات حاکم بر بازار رسید و مدیریت ریسک در معاملات را به درستی اجرا کرد.
مهمترین ایراد اندیکاتور VIX چیست؟
اندیکاتور VIX هیچ اطلاعاتی در خصوص جهت احتمالی حرکت بازار در اختیار شما قرار نمیدهد.
برای دسترسی به ساعت دقیق بازار، تقویم اخبار زنده و اندیکاتورهای بدون ریپینت، صفحات زیر در دسترس شماست:










