الگوی سر و شانه یکی از الگوهای بازگشتی در تحلیل تکنیکال است که در نوع معمولی، پس از یک روند صعودی و با تشکیل سه قله دیده میشود. قله میانی یا «سر» از دو قله کناری بلندتر است و شکست معتبر خط گردن میتواند احتمال تغییر روند از صعودی به نزولی را افزایش دهد. نوع معکوس این الگو نیز در پایان روند نزولی شکل میگیرد و احتمال بازگشت صعودی را نشان میدهد.
در این مقاله از خان بورس، یاد میگیرید الگوی سر و شانه را چگونه تشخیص دهید، خط گردن را از چه نقاطی رسم کنید و برای ورود، حد ضرر و هدف قیمت چه معیارهایی داشته باشید. همچنین تفاوت نوع معمولی و معکوس، شکست فیک، بازآزمایی خط گردن و اشتباهات رایج معاملهگران را بررسی میکنیم.

الگوی سر و شانه چیست؟
الگوی سر و شانه یک ساختار بازگشتی در نمودار قیمت است که از شانه چپ، سر، شانه راست و خط گردن تشکیل میشود. در نوع سقف، سر از دو شانه بالاتر است و شکست خط گردن به سمت پایین، احتمال پایان روند صعودی را افزایش میدهد. در الگوی سر و شانه معکوس، سر عمیقتر از دو شانه است و شکست رو به بالای خط گردن میتواند نشانه کاهش قدرت فروشندگان باشد.
در سایت investopedia تعریف الگوی سر و شانه به شکل زیر است:
“A chart formation that appears as a baseline with three peaks, where the outside two are close in height and the middle is highest.
براساس این تعریف، الگوی سر و شانه یک ساختار نموداری شامل سه قله است که قله میانی یا «سر» در سطحی بالاتر از دو قله کناری یا «شانهها» قرار میگیرد. ارتفاع دو شانه نیز معمولا به یکدیگر نزدیک است.”
نکته مهم این است که تشکیل سه قله یا سه دره بهتنهایی برای تایید الگو کافی نیست. تا زمانی که قیمت خط گردن را در جهت مورد انتظار نشکند، ساختار را باید یک الگوی احتمالی در نظر گرفت، نه سیگنال کامل معامله.
الگوی سر و شانه در یک نگاه:
| ویژگی | سر و شانه سقف | سر و شانه معکوس |
|---|---|---|
| روند قبلی | صعودی | نزولی |
| ساختار | سه قله | سه دره |
| موقعیت سر | بالاتر از شانهها | پایینتر از شانهها |
| نقش خط گردن | حمایت | مقاومت |
| جهت شکست تاییدی | رو به پایین | رو به بالا |
| جهت احتمالی معامله | فروش | خرید |

اجزای تشکیلدهنده الگوی سر و شانه
الگو سر و شانه از چهار جزء اصلی تشکیل شده است که عبارتند از:
- شانه چپ: قیمت در ادامه روند صعودی به یک قله میرسد و سپس اصلاح میکند. این حرکت نخستین نشانه کاهش موقت قدرت خریداران است.
- سر: خریداران دوباره قیمت را افزایش میدهند و قلهای بالاتر از شانه چپ میسازند؛ اما قیمت پس از آن دوباره به ناحیه کف قبلی بازمیگردد.
- شانه راست: قیمت برای سومین بار افزایش مییابد، اما معمولا نمیتواند به ارتفاع سر برسد. این ناتوانی میتواند نشانه کاهش قدرت روند صعودی باشد.
- خط گردن: خطی است که دو کف میان شانهها و سر را به یکدیگر متصل میکند. در الگوی معکوس، خط گردن با اتصال دو قله میان درهها رسم میشود.
خط گردن همیشه افقی نیست و ممکن است شیب صعودی یا نزولی داشته باشد. در نوع سقف، این خط نقش حمایت و در نوع معکوس، نقش مقاومت را دارد.

بیشتر بخوانید: الگوهای برگشتی در تحلیل تکنیکال، شاه کلید ورود مطمئن
الگوی سر و شانه چگونه شکل میگیرد؟
الگوی سر و شانه زمانی شکل میگیرد که روند صعودی هنوز ادامه دارد، اما قدرت خریداران بهتدریج کاهش پیدا میکند. شانه چپ نشان میدهد قیمت پس از یک حرکت صعودی با عرضه روبهرو شده است. در مرحله تشکیل سر، خریداران موفق میشوند سقف جدیدی بسازند، اما نمیتوانند قیمت را در آن محدوده نگه دارند.
در حرکت بعدی، قیمت فقط تا محدوده شانه راست بالا میرود و توان عبور از سر را ندارد. این سقف پایینتر میتواند نخستین نشانه جدی ضعف تقاضا باشد. با شکست خط گردن، ساختار صعودی قبلی آسیب میبیند و احتمال افزایش فشار فروش بیشتر میشود.
مراحل تشکیل الگو:
- وجود یک روند صعودی مشخص
- تشکیل شانه چپ و نخستین اصلاح قیمت
- تشکیل سر در سطحی بالاتر
- تشکیل شانه راست پایینتر از سر
- بازگشت قیمت به خط گردن
- شکست و بستهشدن قیمت زیر خط گردن
در الگوی سر و شانه معکوس، همین مراحل بهصورت آینهای و در پایان یک روند نزولی رخ میدهند.
انواع الگوی سر و شانه در تحلیل تکنیکال
بسته به موقعیت در نمودار، انواع مختلفی از الگو سر و شانه ایجاد میشود که هر کدام پیام و کاربرد خاص خود را دارند که عبارتند از:
الگوی سر و شانه معکوس (Inverse Head and Shoulders)
الگوی سر و شانه معکوس یا سر و شانه کف در پایان یک روند نزولی شکل میگیرد. در این ساختار، دره میانی یا سر از دو دره کناری عمیقتر است. شانه راست معمولا نشان میدهد که فروشندگان نتوانستهاند کف جدیدی پایینتر از سر ایجاد کنند.
تایید الگو زمانی اتفاق میافتد که قیمت خط گردن را رو به بالا بشکند و بالاتر از آن تثبیت شود. افزایش فعالیت بازار هنگام شکست میتواند نقش تاییدی داشته باشد، اما بهتنهایی موفقیت معامله را تضمین نمیکند.

الگوی سر و شانه سقف (Head and Shoulders Top)
الگوی سر و شانه سقف در پایان یک روند صعودی شکل میگیرد. این ساختار از سه قله تشکیل شده است که قله میانی از دو قله کناری بلندتر است. پس از تشکیل شانه راست، شکست و بستهشدن قیمت زیر خط گردن میتواند احتمال تغییر روند به نزولی را افزایش دهد.
مشاهده شانه راست بهتنهایی سیگنال فروش نیست؛ زیرا قیمت ممکن است دوباره افزایش پیدا کند و ساختار احتمالی الگو را از بین ببرد.

تفاوت الگوی سر و شانه با الگوی دوقلو
الگوی دوقلو (Double Top / Double Bottom) یکی از الگوهای بازگشتی کلاسیک در تحلیل تکنیکال است.
در Double Top یا دو قله که پس از یک روند صعودی شکل میگیرد، قیمت دو بار به سطح مقاومت برخورد کرده و نمیتواند بالاتر برود؛ بنابراین احتمال بازگشت روند به نزولی وجود دارد. در Double Bottom یا دو دره که پس از یک روند نزولی شکل میگیرد، قیمت دو بار به سطح حمایت برخورد کرده و پایینتر نمیرود؛ بنابراین احتمال آغاز روند صعودی وجود دارد.
الگوی سر و شانه و الگوی دوقلو هر دو از الگوهای بازگشتی هستند اما تفاوتهایی نیز با یکدیگر دارند:
| معیار | الگوی سر و شانه | سقف یا کف دوقلو |
|---|---|---|
| تعداد قله یا دره | سه نقطه اصلی | دو نقطه اصلی |
| ساختار میانی | سر از دو شانه متمایز است | نقطه میانی بلندتر یا عمیقتر وجود ندارد |
| سطح تایید | خط گردن | حمایت یا مقاومت بین دو قله یا دره |
| رفتار بازار | کاهش تدریجی قدرت روند | دو تلاش ناموفق برای عبور از یک سطح |
| زمان تشکیل | معمولا طولانیتر | ممکن است سریعتر شکل بگیرد |
| شرط معامله | شکست معتبر خط گردن | شکست سطح میانی الگو |
هیچکدام از این دو الگو همیشه از دیگری معتبرتر نیست. کیفیت سیگنال به روند قبلی، وضوح ساختار، نحوه شکست، تایمفریم و مدیریت ریسک بستگی دارد.

اعتبار الگوی سر و شانه به چه عواملی بستگی دارد؟
اعتبار الگوی سر و شانه فقط به شباهت ظاهری نمودار با سر و دو شانه وابسته نیست. پیش از معامله، عوامل زیر را بررسی کنید:
- روند قبلی: نوع سقف باید پس از یک روند صعودی و نوع معکوس پس از یک روند نزولی تشکیل شود.
- وضوح سر: قله یا دره میانی باید از دو شانه قابل تشخیص باشد.
- شانه راست: شانه راست باید ناتوانی بازار در تکرار قله یا دره سر را نشان دهد.
- خط گردن: این خط باید از دو پیوت معتبر رسم شود، اما لازم نیست کاملا افقی باشد.
- تایید شکست: بستهشدن بدنه کندل آن سوی خط گردن از عبور لحظهای سایه معتبرتر است.
- حجم یا فعالیت بازار: افزایش حجم میتواند شکست را تایید کند؛ با این حال در فارکس بیشتر پلتفرمها Tick Volume را نشان میدهند، نه حجم کامل بازار.
- تایمفریم: ساختارهای تایمفریم بالاتر معمولا نویز کمتری دارند، اما اعتبار نهایی باید با بکتست همان نماد و استراتژی سنجیده شود.
- سطوح پیش رو: وجود حمایت یا مقاومت نزدیک ممکن است فضای حرکت قیمت را محدود کند.
- نسبت ریسک به بازده: حتی یک الگوی واضح نیز در صورت نامناسببودن نسبت ریسک به بازده، معامله مناسبی نیست.
تقارن کامل شانهها ضروری نیست. تلاش برای پیدا کردن الگوهای کاملا هندسی ممکن است باعث شود تریدر ساختار واقعی بازار را نادیده بگیرد.

استراتژی معاملاتی با الگوی سر و شانه
استراتژی معاملاتی بر پایه الگو سر و شانه به این معناست که معاملهگر تنها به دیدن شکل الگو اکتفا نمیکند، بلکه با مجموعهای از قواعد مشخص برای زمان ورود، خروج، مدیریت ریسک و تایید سیگنال اقدام به معامله میکند. در ادامه استراتژیهای معاملاتی را نام برده و هریک را بررسی میکنیم:
تعیین نقاط ورود
ورود به معامله بهتر است پس از تایید شکست خط گردن انجام شود. دو روش رایج برای ورود وجود دارد:
- ورود مستقیم پس از شکست:
در الگوی سقف، معاملهگر پس از بستهشدن کندل زیر خط گردن وارد موقعیت فروش میشود. در نوع معکوس، ورود خرید پس از بستهشدن کندل بالای خط گردن انجام میشود. این روش احتمال از دسترفتن حرکت اولیه را کاهش میدهد، اما ریسک شکست فیک بیشتری دارد.
- ورود پس از بازآزمایی خط گردن:
قیمت ممکن است پس از شکست دوباره به خط گردن بازگردد. در الگوی سقف، خط گردن شکستهشده میتواند به مقاومت و در نوع معکوس به حمایت تبدیل شود. ورود پس از مشاهده واکنش قیمت در این محدوده معمولا امکان تعیین حد ضرر نزدیکتری میدهد؛ با این حال، همیشه بازآزمایی رخ نمیدهد.
تعیین حد ضرر
در الگوی سر و شانه سقف، حد ضرر معمولا بالاتر از شانه راست قرار میگیرد. در نوع معکوس، محل متداول حد ضرر پایینتر از شانه راست است.
قرار دادن حد ضرر پشت سر الگو فضای بیشتری به معامله میدهد، اما فاصله توقف و میزان ریسک را نیز افزایش میدهد. اندیکاتور ATR میتواند برای برآورد نوسان و جلوگیری از قرارگیری حد ضرر در فاصله بسیار نزدیک استفاده شود؛ اما ATR اعتبار خود الگو را تایید نمیکند.
حد ضرر معامله و نقطه ابطال کامل ساختار همیشه یکسان نیستند. عبور قیمت از شانه راست ممکن است معامله را متوقف کند، در حالی که عبور از سر الگو، ساختار بازگشتی را بهشکل جدیتری زیر سوال میبرد.
چند روش متداول برای قرار دادن حد ضرر هنگام معامله با این الگو وجود دارد:
- قرار دادن حد ضرر بالای شانه راست
- قرار دادن حد ضرر بالای سر
- حد ضرر هنگام بازآزمایی خط گردن
- استفاده از اندیکاتور ATR برای افزایش فاصله امن
تعیین اهداف سود
برای محاسبه هدف قیمت، فاصله عمودی میان سر و خط گردن را اندازه بگیرید و همان فاصله را از نقطه شکست در جهت حرکت قیمت اعمال کنید.
فرمول الگوی سر و شانه سقف:
هدف نزولی = نقطه شکست − فاصله سر تا خط گردن
فرمول الگوی سر و شانه معکوس:
هدف صعودی = نقطه شکست + فاصله سر تا خط گردن
به عنوان مثال:
فرض کنید قیمت سر: ۱۱۰ دلار
خط گردن و نقطه شکست: ۱۰۰ دلار
فاصله سر تا خط گردن:
۱۱۰ − ۱۰۰= ۱۰ دلار
هدف تخمینی:
۱۰۰ − ۱۰ = ۹۰ دلار
هدف اندازهگیریشده یک برآورد تکنیکال است، نه سطحی که قیمت قطعا به آن میرسد. حمایتها، مقاومتها، تغییر نوسان و شرایط بازار میتوانند حرکت را پیش از رسیدن به هدف متوقف کنند.

شکست فیک در الگوی سر و شانه چیست؟
شکست فیک زمانی رخ میدهد که قیمت از خط گردن عبور کند، اما نتواند حرکت خود را ادامه دهد و دوباره به محدوده الگو بازگردد. ورود صرفا پس از عبور سایه کندل میتواند احتمال گرفتارشدن در شکستهای کاذب را افزایش دهد.
نشانههای هشدار شکست ناموفق عبارتاند از:
- بستهشدن دوباره قیمت داخل محدوده الگو
- نبود ادامه حرکت پس از شکست
- بازگشت سریع و قدرتمند از خط گردن
- شکست در نزدیکی حمایت یا مقاومت مهم
- ناسازگاری جهت شکست با ساختار تایمفریم بالاتر
- نسبت ریسک به بازده نامناسب
در الگوی سقف، عبور قیمت از سر میتواند ساختار نزولی را باطل کند. در الگوی معکوس نیز شکست کف سر، اعتبار سناریوی صعودی را بهشدت کاهش میدهد.
فیلتر الگوی سر و شانه معکوس چیست؟
منظور از فیلتر الگوی سر و شانه معکوس، مجموعهای از شرایط است که برای جداکردن ساختارهای باکیفیتتر از الگوهای ظاهری و ناقص استفاده میشود. این فیلتر ممکن است بهصورت دستی، اسکنر یا اندیکاتور در پلتفرمهایی مانند تریدینگ ویو اجرا شود؛ اما هیچ ابزار خودکاری بدون خطا نیست.
مهمترین شروط فیلتر عبارتاند از:
- وجود روند نزولی پیش از تشکیل الگو
- تشکیل سه دره با سر عمیقتر
- ناتوانی شانه راست در ساخت کف جدید
- رسم خط گردن از دو قله معتبر
- بستهشدن قیمت بالای خط گردن
- وجود فضای کافی تا مقاومت بعدی
- تایید حرکت با قیمت، مومنتوم یا فعالیت بازار
- مناسببودن نسبت ریسک به بازده
اندیکاتورهای RSI و MACD میتوانند اطلاعات تکمیلی درباره مومنتوم ارائه دهند، اما همزمانی آنها با الگو به معنی قطعیبودن معامله نیست.
اشتباهات رایج هنگام معامله با الگوی سر و شانه
آگاهی از اشتباهات رایج هنگام معامله با الگوی سر و شانه به معاملهگر کمک میکند تا تصمیمهای دقیقتری بگیرید و ریسکهای غیرضروری را کاهش دهید. در جدول زیر، اشتباهات رایج هنگام معامله با این الگو و راهحلهای هریک را بررسی میکنیم:
| اشتباه رایج | راهحل عملی |
|---|---|
| تشخیص الگو بدون وجود روند قبلی | ابتدا روندی را بررسی کنید که الگو قرار است آن را معکوس کند |
| ورود پیش از شکست خط گردن | برای بستهشدن کندل آن سوی خط گردن صبر کنید |
| معامله بر اساس عبور سایه کندل | بدنه کندل و ادامه حرکت پس از شکست را بررسی کنید |
| انتظار تقارن کاملا هندسی | ساختار قیمت را مهمتر از ظاهر کاملا متقارن بدانید |
| نادیدهگرفتن شکست فیک | بازگشت قیمت به محدوده الگو و رفتار پولبک را بررسی کنید |
| اعتماد کامل به اسکنرها | ساختار شانهها، سر و خط گردن را دستی تایید کنید |
| حد ضرر بسیار نزدیک | نوسان بازار و موقعیت شانه راست را در نظر بگیرید |
| درنظرگرفتن هدف بهعنوان عدد قطعی | سطوح میانی و حمایت یا مقاومتهای پیش رو را بررسی کنید |
| ورود بدون نسبت ریسک به بازده | پیش از ثبت سفارش، ریسک و بازده احتمالی را محاسبه کنید |
| استفاده از حجم فارکس مانند حجم بورس | تفاوت Tick Volume و حجم واقعی معاملات را در نظر بگیرید |
کاربرد الگوی سر و شانه در فارکس، ارز دیجیتال و سهام
ساختار اصلی الگوی سر و شانه در بازارهای مختلف یکسان است؛ اما نحوه تایید آن میتواند متفاوت باشد. در بازار سهام و بسیاری از بازارهای متمرکز، داده حجم معاملات میتواند اطلاعات مستقیمی درباره قدرت شکست ارائه دهد. در ارز دیجیتال باید حجم همان صرافی، نقدشوندگی نماد و احتمال تفاوت دادهها میان صرافیها در نظر گرفته شود.
در بازار نقدی فارکس، حجم متمرکز و کاملی از کل بازار وجود ندارد و بیشتر پلتفرمها Tick Volume را نمایش میدهند. به همین دلیل، بهتر است تایید شکست فقط به حجم وابسته نباشد و ساختار قیمت، بستهشدن کندل، مومنتوم و تایمفریم بالاتر نیز بررسی شوند.
مزایا و معایب الگوی سر و شانه
در جدول زیر، مزایا و معایب الگو سر و شانه را بررسی میکنیم:
| مزایای الگوی سر و شانه | محدودیتهای الگوی سر و شانه |
|---|---|
| ساختار بصری قابل تشخیص | امکان اشتباهگرفتن نوسانات عادی با الگو |
| امکان تعیین نقطه تایید | احتمال شکست فیک |
| ارائه چارچوب برای حد ضرر | وابستگی شدید به روند قبلی |
| امکان محاسبه هدف تخمینی | تضمیننشدن هدف اندازهگیریشده |
| قابل استفاده در بازارهای مختلف | تفاوت کیفیت حجم در بازارهای مختلف |
| امکان ورود مستقیم یا پس از پولبک | رخندادن همیشگی پولبک |
| مناسب برای تدوین چکلیست معاملاتی | نیاز به تمرین و بررسی چند تایمفریم |
چکلیست معامله با الگوی سر و شانه
پیش از ورود به معامله، به این پرسشها پاسخ دهید:
- آیا پیش از الگو روند مشخصی وجود دارد؟
- آیا سر از دو شانه متمایز است؟
- آیا شانه راست ضعف روند قبلی را نشان میدهد؟
- آیا خط گردن از دو پیوت معتبر رسم شده است؟
- آیا کندل آن سوی خط گردن بسته شده است؟
- آیا شکست ادامه حرکت یا تایید دیگری دارد؟
- آیا حمایت یا مقاومت مهمی نزدیک هدف قرار دارد؟
- آیا محل حد ضرر از قبل مشخص شده است؟
- آیا نسبت ریسک به بازده با برنامه معاملاتی هماهنگ است؟
- آیا حجم معامله با حداکثر زیان مجاز حساب تناسب دارد؟
داشتن چک لیست برای مدیریت سرمایه یکی از ضروریات است؛ زیرا وجود ظاهر سهقلهای یا سهدرهای بدون روند قبلی و شکست خط گردن، برای ورود به معامله کافی نیست.
الگوی سر و شانه: کلید ورود حرفهای به بازارهای مالی
الگوی سر و شانه میتواند تغییر احتمالی تعادل میان خریداران و فروشندگان را نشان دهد؛ اما فقط پس از شکست معتبر خط گردن کامل میشود. در نوع سقف، این شکست رو به پایین و در نوع معکوس رو به بالا اتفاق میافتد.
برای استفاده عملی از این الگو، تشخیص درست شانهها و سر کافی نیست. روند قبلی، محل خط گردن، نحوه بستهشدن کندل، احتمال شکست فیک، فاصله تا سطوح مهم و مدیریت ریسک نیز باید بررسی شوند. هدف حاصل از ارتفاع الگو نیز یک تخمین است و نباید آن را سود تضمینشده در نظر گرفت.
بهترین روش یادگیری این ساختار، علامتگذاری نمونههای واقعی در نمودار، ثبت نتیجه آنها و ساخت یک چکلیست ثابت برای ورود و خروج است.
سوالات متداول
الگوی سر و شانه چیست؟
الگوی سر و شانه یک ساختار بازگشتی است که در نوع سقف از سه قله تشکیل میشود. قله میانی از دو شانه بلندتر است و شکست خط گردن میتواند احتمال تغییر روند صعودی به نزولی را افزایش دهد.
الگوی سر و شانه چه زمانی تایید میشود؟
این الگو پس از تشکیل شانه راست و شکست معتبر خط گردن تایید میشود. بستهشدن بدنه کندل آن سوی خط گردن از عبور لحظهای سایه معتبرتر است.
تفاوت الگوی سر و شانه و نوع معکوس چیست؟
نوع معمولی در پایان روند صعودی و با سه قله تشکیل میشود. نوع معکوس در پایان روند نزولی قرار میگیرد و از سه دره تشکیل شده است.
هدف الگوی سر و شانه چگونه محاسبه میشود؟
فاصله عمودی سر تا خط گردن اندازهگیری و از نقطه شکست در جهت حرکت قیمت اعمال میشود. در نوع سقف این فاصله کم و در نوع معکوس اضافه میشود.
حد ضرر الگوی سر و شانه کجا قرار میگیرد؟
در نوع سقف، حد ضرر معمولا بالاتر از شانه راست و در نوع معکوس پایینتر از شانه راست قرار میگیرد. محل دقیق باید با نوسان بازار و میزان ریسک معامله هماهنگ شود.










